fa شناسایی و مدل‌سازی علل حوادث ریزش دیواره کانال در عملیات گودبرداری و لوله‌گذاری خطوط لوله گاز با استفاده از شبکه بیزین (Bayesian Network) و دیمتل فازی (Fuzzy DEMATEL) سایر پژوهشي Research <strong>مقدمه:</strong> شناسایی و مدل‌سازی علل اصلی حوادث، می‌تواند نقش مهمی در پیشگیری از آن‌ها داشته باشد. هدف این مطالعه، شناسایی و مدل‌‌سازی علل حوادث گودبرداری و لوله‌گذاری خطوط لوله گاز با استفاده از شبکه بیزین و دیمتل فازی می‌باشد.<br> <strong>روش کار:</strong> در این مطالعه، حوادث شغلی حین عملیات گودبرداری و لوله‌گذاری خطوط لوله گاز، با استفاده از روش‌ Bowtie ، مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. روش دیمتل فازی، برای تعیین روابط بین علل ریشه‌ای حوادث و روش AHP فازی برای مقایسه زوجی علل و تعیین وزن آن‌ها، استفاده شد. در نهایت خروجی‌های Bowtie و Dematel، در شبکه‌های بیزی ترسیم و ریسک فاکتورهای مهم دخیل در حادثه تعیین شدند. &nbsp;<br> <strong>یافته ها: </strong>مهم‌ترین ریسک فاکتورهای دخیل در حوادث ریزش دیواره کانال، شامل مدیریت ریسک (با وزن ١٦ درصد)، ارزیابی صلاحیت (با وزن ٢/١٤ درصد)، نظارت (با وزن ٨/١٣ درصد)، سیستم مجوز کاری (با وزن ٧/١٣ درصد)، رعایت قوانین و دستورالعمل‌ها (با وزن ٤/١٣ درصد)، آموزش (با وزن ٤/١١ درصد)، سیستم HSE (با وزن ٥/٩ درصد) و مدیریت پیمانکار (با وزن ٨ درصد)، شناسایی شدند.<br> <strong>نتیجه گیری:</strong> با توجه به نتایج به‌دست‌آمده در این مطالعه، می‌توان گفت که مدیریت ریسک و ارزیابی صلاحیت، با درصد وزنی بالاتر، نقش مهم‌تری در وقوع حادثه ریزش دیواره کانال دارند. از نتایج این مطالعه، می‌توان برای اولویت‌بندی اقدامات اصلاحی جهت جلوگیری از حوادث ناشی از ریزش دیواره کانال در عملیات گودبرداری و لوله‌گذاری خطوط لوله گاز استفاده کرد. <strong>Introduction:</strong> Identifying and modeling the root causes of accidents can play an important role in preventing them. The purpose of this study is to identify and model the causes of gas pipeline excavation and piping operation accidents using the Bayesian network (BN) and fuzzy DEMATEL.<br> <strong>Material and Methods:</strong> In this study, industrial accidents during gas pipeline excavation and piping operations were analyzed using the Bowtie method. The fuzzy DEMATEL method was employed to determine relationships between accident root causes, and the fuzzy AHP method was used to compare pairs of causes and determine their weight. Finally, Bowtie and DEMATEL outputs were mapped in Bayesian networks to determine the important risk factors for accidents.<br> <strong>Results:</strong> The most important risk factors for trench collapse accidents were as follows: risk management (16% impact weight), competency assessment (14.2% impact weight), supervision (13.8% impact weight), work permit system (13.7% impact weight), compliance with requirements and guidelines (13.4% impact weight), training (11.4% impact weight), HSE system (9.5% impact weight), and contractor management (8% impact weight).<br> <strong>Conclusion: </strong>Based on the results, it was demonstrated that risk management and competency assessment, having the highest weight percentages, play the most significant roles in the occurrence of trench collapse accidents. The findings of this study can inform the prioritization of corrective measures to prevent trench collapse accidents in gas pipeline excavation and piping operations. خطوط لوله گاز, دیمتل فازی, شبکه بیزین, گودبرداری, لوله‌گذاری Bayesian network, Excavation, Fuzzy DEMATEL, Gas pipelines, Piping operation 174 200 http://jhsw.tums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1742-2&slc_lang=fa&sid=1 Aida Naghshbandi آیدا نقشبندی aydanaghshbandi@modares.ac.ir No Department of Occupational Health Engineering, Faculty of Medical Sciences, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran دانشگاه تربیت مدرس Omran Ahmadi عمران احمدی o.ahmadi@modares.ac.ir Yes Department of Occupational Health Engineering, Faculty of Medical Sciences, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran دانشگاه تربیت مدرس